Veel gestelde vragen over techniek

1. Wat zijn magnetische velden?

Een magnetisch veld ontstaat bij de beweging van elektrische ladingen. Magnetische velden komen ook van nature in het milieu voor. De bekendste vorm is het magnetische veld van de aarde.
Magnetische velden worden ook bewust opgewekt voor toepassingen zoals de elektromagneet en de MRI scanner. Bij de opwekking, distributie en het gebruik van elektriciteit ontstaan magnetische velden. Deze velden zijn aanwezig bij:
•   bovengrondse hoogspanningslijnen
•   ondergrondse kabels
•   transformatorhuisjes,
•   elektriciteitsvoorziening in gebouwen (bv. meterkast, bedrading in de muur), en
•   elektrische (huishoudelijke) apparaten.
Een maat voor de sterkte van het elektromagnetische veld is de tesla (T). De term microtesla (µT) wordt vaker gebruikt en betekent één miljoenste tesla.

2. Wat is het verschil tussen magnetische velden en straling?

Elektromagnetisch veld is de algemene benaming voor het veld dat ontstaat bij de beweging van elektrische ladingen. Met straling wordt meestal ioniserende straling bedoeld.
De frequentie waarmee elektromagnetische velden uitzenden kan uiteenlopen van laagfrequent tot hoogfrequent. Dit noemen we het elektromagnetisch spectrum. Met straling worden de ioniserende elektromagnetische velden aangeduid. Deze bevinden zich in het extreem hoge frequente deel van het elektromagnetisch spectrum.
Ioniserende straling kan afkomstig zijn uit het heelal, van radioactieve stoffen of van toestellen die röntgenstraling uitzenden. Ioniserende straling bezit door de hoge energie de eigenschap om moleculen te beschadigen door deeltjes uit een molecuul te stoten, waardoor elektrisch geladen deeltjes kunnen ontstaan. In de bestraalde moleculen treden chemische veranderingen op die gevaarlijk voor organismen kunnen zijn. De ioniserende straling afkomstig van radioactieve stoffen worden meestal verdeeld in alfa-, beta- en gammastraling.

3. Wat zijn hoogspanningslijnen?

Elektriciteit die in een energiecentrale wordt geproduceerd, moet naar de gebruiker (consumenten en bedrijven) worden getransporteerd. Om energieverliezen te verminderen, wordt deze elektriciteit op een hoge spanning  via hoogspanningslijnen vervoerd.

Een hoogspanningslijn bestaat uit een rij masten waarin geleidende draden aan isolatorkettingen hangen. Meestal hangen drie (bundels) draden links en drie rechts aan de mast.
Stroom die door een draad loopt, veroorzaakt een magnetisch veld rond die draad. De sterkte van het magnetische veld rond de hoogspanningslijn is afhankelijk van:
•   de manier waarop de draden aan de mast hangen,
•   de hoeveelheid stroom die door de draden wordt getransporteerd, en
•   de afstand tot de draden.

4. Hoe werkt hoogspanning?

Hoogspanning wordt gebruikt voor het transport van grote hoeveelheden elektriciteit. Hoe hoger de spanning waarop het transport van elektriciteit plaatsvindt, hoe minder het verlies aan energie is.
Productie van elektriciteit
In Nederland vindt de elektriciteitsproductie plaats in centrales die met gas, olie, kernenergie of steenkool worden gestookt. Daarnaast vormen wind, water, zon en biomassa duurzame energiebronnen. Tussen een energiecentrale en het stopcontact legt de elektriciteit een lange weg af.
Transport van elektriciteit
Elektriciteit wordt getransporteerd met een hoge spanning (hoogspanning) via het elektriciteitsnet. Het elektriciteitsnet is een geheel van installaties, lijnen en kabels. Er zijn hoogspanningsverbindingen van 380, 220, 150 en 110 en 50 kV (kV staat voor kilovolt, ofwel 1000 volt). Via grensoverschrijdende verbindingen wordt elektriciteit ook van en naar het buitenland getransporteerd.
Verlagen van spanning
Via verdeelstations en transformatorhuisjes wordt hoge spanning in stappen steeds verder naar beneden gebracht naar uiteindelijk 230 volt (laagspanning). Dit is de spanning waarop de elektriciteit thuis uit het stopcontact komt.

5. Wat is de magneetveldzone?

De magneetveldzone rond de hoogspanningslijnen markeert een gebied waarin het magnetische veld, gemiddeld over een jaar genomen, sterker is dan 0,4 microtesla.
De keuze voor deze magneetveldzone sluit aan bij internationale epidemiologische onderzoeken die een mogelijk verband tussen magnetische veld sterker dan 0,4 microtesla en een verhoogde kans op kinderleukemie niet uitsluiten.
De breedte van de zone is onder andere afhankelijk van de ontwerpbelasting van de hoogspanningslijn. De ontwerpbelasting is de stroom die draden van de hoogspanningslijn gedurende langere tijd maximaal kunnen doorstaan zonder dat de draden te warm worden.
Het RIVM heeft hulpmiddelen ontwikkeld om meer over de magneetveldzone te weten te komen. De twee belangrijkste hulpmiddelen zijn:

• een methode om de magneetveldzone te berekenen, de zogenaamde ‘handreiking’
• een digitale kaart van de Nederlandse bovengrondse hoogspanningslijnen met bijbehorende magneetveldzones, de zogenaamde Netkaart.

Er is sprake van zogenaamde “indicatieve zones” waarbij de zone bij benadering is aangegeven en van zogenaamde “specifieke zones”. De specifieke zone is nauwkeuriger berekend voor een specifieke situatie. Dat is per type hoogspanningsmast en per verschillende ophanging en spanningsniveaus verschillend en dus alleen precies op die plaats geldend.

6. Waar vind ik informatie over de zonering rond hoogspanningslijnen?

De zonering rond het bovengrondse hoogspanningsnet in Nederland is vastgelegd in de Netkaart. De Netkaart bevat de breedte van de indicatieve zone en gegevens over de netbeheerder. Het RIVM beheert de Netkaart.
Voor het berekenen van de breedte van de specifieke magneetveldzone bij hoogspanningslijnen heeft het RIVM een handreiking opgesteld.