Veelgestelde vragen advies overheid inzake hoogspanningslijnen

 

1. Wat adviseert het ministerie Infrastructies, Energie en Milieu over hoogspanningslijnen?

De rijksoverheid adviseert gemeenten om zo weinig mogelijk nieuwe situaties te creëren waarbij kinderen langdurig in de nabijheid van hoogspanningslijnen verblijven.
Langdurig betekent in dit geval minimaal 14-18 uur per dag, gedurende minimaal één jaar.
Gevoelige bestemmingen zijn situaties waarin kinderen ‘langdurig in de nabijheid van hoogspanningslijnen’ verblijven, noemt de rijksoverheid 'gevoelige bestemmingen'. Gevoelige bestemmingen zijn:
•   Woningen
•   Scholen, crèches en kinderopvangplaatsen.
Kinderen verblijven over het algemeen korter dan 14-18 uur op een school, crèche en kinderopvangplaats. Deze plaatsen behoren uit voorzorg wel tot de gevoelige bestemmingen, aangezien kinderen er gedurende langere perioden vrijwel dagelijks aanwezig zijn.
Bij een gevoelige bestemming gaat het zowel om het binnengedeelte van een gebouw als het buitengedeelte, het erf. Het gaat daarbij om alleen om het gedeelte van het erf dat 'ten dienste staat van' het gebouw.  
In de nabijheid van hoogspanningslijnen wordt bepaald aan de hand van de sterkte van de magnetische velden rond de hoogspanningslijnen. Het advies van de rijksoverheid heeft betrekking op situaties waarbij de sterkte gemiddeld méér dan 0,4 microtesla per jaar is. Op welke afstand deze sterkte rond een hoogspanningslijn wordt gemeten, hangt onder andere af van de sterkte van de stroomsterkte waarvoor de hoogspanningslijn is ontworpen. Op de netkaart van het RIVM kunt u zien om welke zonebreedtes het gaat (indicatieve zone). Voor meer specifieke informatie zijn specialistische berekeningen noodzakelijk. Het RIVM heeft voor die berekeningen een handreiking opgesteld. Neem bij vragen contact met ons op.
Nieuwe situaties zijn:
•   Situaties waarin nieuwe gevoelige bestemmingen gebouwd worden in de nabijheid van hoogspanningslijnen.
•   Situaties waarin aanpassingen worden gemaakt aan bestaande gevoelige bestemmingen in de nabijheid van hoogspanningslijnen
•   Situaties waarin een niet-gevoelige bestemming in de nabijheid van hoogspanningslijnen zo wordt aangepast dat het een gevoelige bestemming wordt.
•   Situaties waarin nieuwe hoogspanningslijnen gebouwd worden in de buurt van gevoelige bestemmingen.
•   Situaties waarin veranderingen aan bestaande hoogspanningslijnen gemaakt worden, die in de buurt staan van gevoelige bestemmingen.
De hierboven genoemde 'nieuwe situaties' worden aangemerkt als 'bestaande situaties' als de plannen ervoor goedgekeurd zijn vóór oktober 2005. Oktober 2005 is de maand waarin het rijksadvies van kracht werd.

2. Bestaande situaties: wat is het advies?

Het advies van de rijksoverheid over hoogspanningslijnen heeft geen betrekking op en dus geen gevolgen voor woningen, scholen, crèches en kinderopvangplaatsen die op dit moment nabij hoogspanningslijnen staan. Het advies is wel van toepassing zodra er aanpassingen gedaan worden aan deze bestaande situaties. Een aanpassing maakt van een bestaande situatie een 'nieuwe situatie.'

Onder bestaande situaties worden ook een aantal situaties verstaan die nog niet gerealiseerd zijn:
•   Situaties waarin nieuwe gevoelige bestemmingen gebouwd worden waarvoor de plannen vóór oktober 2005 waren vastgesteld of uitgevoerd
•   Situaties waarin aanpassingen worden gemaakt aan bestaande gevoelige bestemmingen waarvoor vóór oktober 2005 akkoord is gegeven.
•   Situaties waarin nieuwe hoogspanningslijnen gebouwd worden in de nabijheid van gevoelige bestemmingen, waarvoor vóór oktober 2005 toestemming is gegeven.
Oktober 2005 is de datum waarop de rijksoverheid het advies voor hoogspanningslijnen heeft uitgebracht.
Twijfelt u of een situatie in uw gemeente een bestaande situatie is? Wij adviseren u graag.

3. Aanpassing aan bestaande situaties: wat is het advies?

Aanpassingen aan een bestaande situatie, maken van die situatie een nieuwe situatie. Bij aanpassingen aan bestaande situaties moet de gemeente dus rekening houden met het advies van de overheid om zo weinig mogelijk nieuwe situaties te creëren waarbij kinderen langdurig in de nabijheid van hoogspanningslijnen verblijven.  
Het advies heeft betrekking op de volgende bestemmingen, ook wel gevoelige bestemmingen genoemd:
•   Woningen
•   Scholen, crèches en kinderopvangplaatsen
Voorbeelden van aanpassingen aan een bestaande situatie waardoor de situatie mogelijk als nieuwe situatie wordt aangemerkt, zijn de aanbouw van een extra lokaal aan een bestaand schoolgebouw, het aanbrengen van een uitbouw aan een woning, het vestigen van een kinderdagverblijf in een voormalig kantoorgebouw of het legaliseren van een recreatiewoning tot permanente woning. Die veranderingen zijn "nieuwe situaties" als daarvoor het bestemmingsplan moet worden aangepast. Als de uitbouw of verandering of de mogelijkheid daartoe al in het bestaande bestemmingplan van voor 2005 is opgenomen dan is de situatie formeel een bestaande situatie.
Twijfelt u of de aanpassing aan een bestaande situatie binnen uw gemeente wordt aangemerkt als nieuwe situatie? Wij adviseren u graag.

4. Waarom een speciaal beleidsadvies van de overheid?

De overheid heeft in 2005 advies uitgebracht over het omgaan met hoogspanningslijnen in nieuwe situaties, bijvoorbeeld bij het plannen van nieuwe woningen in de buurt van een bestaande hoogspanningslijn of het aanleggen van een nieuwe hoogspanningslijn in de buurt van bestaande woningen.

Achtergrond
Het beleidadvies is ontwikkeld omdat in internationaal onderzoek een statistisch verband is gevonden tussen het wonen in de buurt van bovengrondse hoogspanningslijnen en een hogere kans op leukemie bij kinderen tot en met 15 jaar. Het is tot nu toe onduidelijk waardoor de verhoogde kans wordt veroorzaakt.

Voorzorgsbeleid
Ondanks de wetenschappelijke onzekerheden over de oorzaak, adviseert de Nederlandse overheid uit voorzorg om zo weinig mogelijk nieuwe situaties te laten ontstaan waarbij kinderen langdurig in de nabijheid van hoogspanningslijnen verblijven. Met dit voorzorgsbeleid wil de overheid voorkomen dat het aantal gevoelige bestemmingen nabij hoogspanningslijnen toeneemt.

Er is gekozen voor nieuwe situaties omdat:
•   het in deze situaties relatief eenvoudig is om rekening te houden met de nabijheid van hoogspanningslijnen;  
•   het niet bekend is waardoor het komt dat kinderen die wonen nabij hoogspanningslijnen een  verhoogde kans op leukemie hebben. Zonder aangetoonde oorzaak is onduidelijk welke maatregelen het gewenste effect zouden hebben in bestaande situaties.

5. Mag een gemeente afwijken van het advies?

Ja, een gemeente mag ervoor kiezen om een nieuwe situatie te creëren waarbij kinderen langdurig in de nabijheid van hoogspanningslijnen verblijven. Goede argumentatie is hierbij noodzakelijk. Diverse gerechtelijke uitspraken hebben er tot nu toe toe geleid dat gemeenten die afwijken van het advies deze keuze moeten beargumenteren. Zij moeten de inwoners van hun gemeente informeren over de afwegingen die zij gemaakt hebben om tot hun keuze te komen.

6. Mogen hoogspanningslijnen overal gebouwd worden?

Nee, hoogspanningslijnen mogen niet overal gebouwd worden.
Bij het kiezen van een locatie voor nieuwe hoogspanningslijnen wordt rekening gehouden met het landschap, de bestaande en geplande bewoning, de lengte van de lijnen, mogelijke gezondheidseffecten, natuurwaarden en de kosten. Aan de keuze voor een locatie gaat een uitgebreid onderzoek vooraf, waarin al deze aspecten worden meegenomen. Meestal wordt dat in een zogenaamde MER rapportage geschreven (Milieu Effect Rapportage). Het onderzoek wordt uitgevoerd door de netwerkbeheerder. In Nederland is dat TenneT.

7. Wie bepaalt waar een hoogspanningslijn wordt gebouwd?

De beslissing over de locatie van een nieuwe hoogspanningslijn wordt in samenspraak tussen de netwerkbeheerder (TenneT) en de overheid genomen. Uiteindelijk is de minister van Economische Zaken verantwoordelijk en werkt deze samen met de minister van VROM de plannen uit. Omwonenden en overige geïnteresseerden kunnen meedenken en reageren via een inspraakprocedure. De verantwoordelijkheden van de netwerkbeheerder en de overheid ziet er in grote lijnen als volgt uit:

Netwerkbeheerder TenneT adviseert de overheid over mogelijke locaties voor nieuwe hoogspanningslijnen
Het advies van TenneT geeft voorkeurslocaties aan voor de te bouwen nieuwe lijnen. Om tot een goed advies te komen, onderzoekt TenneT verschillende locaties. Tijdens deze onderzoeken kijkt TenneT onder meer naar de bewoning en het landschap op de verschillende locaties. In het uiteindelijke advies aan de overheid worden meerdere mogelijke locaties gepresenteerd.

De overheid maakt een keuze
De definitieve keuze voor de locatie van een nieuwe hoogspanningslijn wordt gemaakt door de gemeente waardoor de lijn zal lopen, of door het rijk. Als het gaat om lijnen met een spanningsniveau van 110 en 150 kV, besluit de gemeente over de plaatsing ervan. VROM en EZ beslissen over de locaties voor de lijnen van 220 en 380 kV. Dat is omdat de 220 en 380 kV hoogspanningslijnen van “nationaal belang zijn” en de basis vormen van het hoogspanningsnet.
10   Welke gevolgen heeft het beleidsadvies rond hoogspanningslijnen voor provincies?
De staatssecretaris heeft het beleid voor hoogspanningslijnen in oktober 2005 vastgelegd in een brief aan gemeenten, provincies en netbeheerders. Een kopie van de brief vindt u onderaan deze tekst. Het beleidsadvies voor hoogspanningslijnen richt zich op nieuwe situaties.
Als provincie krijgt u er mee te maken bij:
•   het opstellen of wijzigen van een streekplan
•   het toetsen van een bestemmingsplan
•   het vaststellen van een tracé voor een nieuwe hoogspanningslijn of een tracéwijziging voor een bestaande lijn
Streekplan
Bij vaststellen of wijzigen van een streekplan is het advies om voor bovengrondse hoogspanningslijnen rekening te houden met de indicatieve zone (zie begrippenlijst). De Netkaart van het RIVM geeft aan hoe breed de indicatieve zones van de hoogspanningslijnen in uw provincie zijn. Buiten deze zone zijn er geen belemmeringen voor het realiseren van gevoelige bestemmingen (woningen, scholen, crèches en kinderopvangplaatsen).

Nieuw bestemmingsplan
Als een nieuw of gewijzigd bestemmingsplan zich binnen de indicatieve zone van een bovengrondse hoogspanningslijn uitstrekt, wordt de gemeente geadviseerd, in overleg met de netbeheerder, de specifieke zone op die locatie te bepalen. Voor die berekening is een handreiking beschikbaar. Binnen deze specifieke zone dienen zo weinig mogelijk gevoelige bestemmingen gerealiseerd te worden. U, als provincie, wordt geadviseerd het advies van de staatssecretaris in de toets van het bestemmingsplan te betrekken.

Nieuwe hoogspanningslijn
Voor een nieuwe hoogspanningslijn wordt direct uitgegaan van de specifieke zone (zie begrippenlijst). Doel van het advies is het tracé zo te kiezen dat er zo weinig mogelijk gevoelige bestemmingen binnen die zone vallen.
Wijziging bestemmingsplan of hoogspanningslijn

Bij wijzigingen aan een bestaande hoogspanningslijn of in een bestaand bestemmingsplan is het aantal gevoelige bestemmingen in de specifieke zone - voor en na de wijziging - maatgevend. Als dit aantal door de voorgenomen planwijziging niet toeneemt, is die niet bezwaarlijk.

8. Welke gevolgen heeft het beleidsadvies rond hoogspanningslijnen voor provincies?

De staatssecretaris heeft het beleid voor hoogspanningslijnen in oktober 2005 vastgelegd in een brief aan gemeenten, provincies en netbeheerders. Een kopie van de brief vindt u onderaan deze tekst. Het beleidsadvies voor hoogspanningslijnen richt zich op nieuwe situaties. Als provincie krijgt u er mee te maken bij:

•   het opstellen of wijzigen van een streekplan
•   het toetsen van een bestemmingsplan
•   het vaststellen van een tracé voor een nieuwe hoogspanningslijn of een tracéwijziging voor een bestaande lijn

Streekplan
Bij vaststellen of wijzigen van een streekplan is het advies om voor bovengrondse hoogspanningslijnen rekening te houden met de indicatieve zone (zie begrippenlijst). De Netkaart van het RIVM geeft aan hoe breed de indicatieve zones van de hoogspanningslijnen in uw provincie zijn. Buiten deze zone zijn er geen belemmeringen voor het realiseren van gevoelige bestemmingen (woningen, scholen, crèches en kinderopvangplaatsen).

Nieuw bestemmingsplan
Als een nieuw of gewijzigd bestemmingsplan zich binnen de indicatieve zone van een bovengrondse hoogspanningslijn uitstrekt, wordt de gemeente geadviseerd, in overleg met de netbeheerder, de specifieke zone op die locatie te bepalen. Voor die berekening is een handreiking beschikbaar. Binnen deze specifieke zone dienen zo weinig mogelijk gevoelige bestemmingen gerealiseerd te worden. U, als provincie, wordt geadviseerd het advies van de staatssecretaris in de toets van het bestemmingsplan te betrekken.

Nieuwe hoogspanningslijn
Voor een nieuwe hoogspanningslijn wordt direct uitgegaan van de specifieke zone (zie begrippenlijst). Doel van het advies is het tracé zo te kiezen dat er zo weinig mogelijk gevoelige bestemmingen binnen die zone vallen.

Wijziging bestemmingsplan of hoogspanningslijn
Bij wijzigingen aan een bestaande hoogspanningslijn of in een bestaand bestemmingsplan is het aantal gevoelige bestemmingen in de specifieke zone - voor en na de wijziging - maatgevend. Als dit aantal door de voorgenomen planwijziging niet toeneemt, is die niet bezwaarlijk.