Gezondheid

• Wat is gezondheid?

  Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebreken.
  (Bron: De Wereldgezondheidsorganisatie).
  
  

• Zijn elektromagnetische velden gevaarlijk?

  Op basis van ruim 9000 wetenschappelijke onderzoeken concludeert onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat het niet waarschijnlijk is dat elektromagnetische velden in de woon- en werkomgeving gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Sterke velden kunnen wel schadelijk zijn; om deze schadelijke invloed te voorkomen moet de veldsterkte beneden bepaalde blootstellingslimieten blijven. 
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Wat doen elektromagnetische velden op lange termijn?

  Het is niet eenvoudig om een juist antwoord op deze vraag te geven, ondanks het feit dat er al tientallen jaren onderzoek gedaan wordt naar mogelijke lange termijneffecten.
  
  Resultaten van laboratoriumonderzoeken, waaronder ook onderzoek met vrijwilligers, hebben nooit een verband laten zien tussen deze velden en ziekten. Er is ook geen medisch of biologisch mechanisme bekend, dat een verband aannemelijk maakt. 
  
  Ook zijn er bevolkingsonderzoeken uitgevoerd. Deze onderzoeken leveren hooguit een aanwijzing voor het mogelijk bestaan van een verband, maar geen bewijs. Er wordt dan bijvoorbeeld nagegaan of in woningen in de buurt van antennes of hoogspanningslijnen vaker bepaalde ziekten vóórkomen dan in woningen die verder van antennes of hoogspanningslijnen liggen. 
  
  In deze bevolkingsonderzoeken zijn wel aanwijzingen gevonden dat leukemie vaker vóórkomt bij kinderen die vlakbij bovengrondse hoogspanningslijnen wonen. Op basis van deze bevinding is verondersteld dat mogelijk één extra geval van kinderleukemie in twee jaar over de gehele Nederlandse bevolking zal voorkomen. Onderzoekers vermoeden dat dit wordt veroorzaakt doordat kinderen op die plaatsen langdurig worden blootgesteld aan de magnetische velden van hoogspanningslijnen, maar men is hier niet zeker van. 
  
  Evenmin zijn er duidelijke aanwijzingen voor andere ziekten of aandoeningen gevonden, ook niet als gevolg van andere bronnen van elektromagnetische velden (zoals GSM of UMTS antennes of mobiele telefoons). 
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Wat is er bekend van elektromagnetische velden en de invloed op mensen?

  De natuurkundige invloed van elektromagnetische velden op het menselijk lichaam hangt van het soort velden af: 
  
  - extreemlaagfrequente velden (bijvoorbeeld van hoogspanningslijnen en elektrische apparaten waaronder wekkerradio’s en scheerapparaten) veroorzaken elektrische stroompjes in het lichaam 
  - radiofrequente velden (bijvoorbeeld van mobiele telefoons, GSM of UMTS antennes) wekken warmte op in het lichaam 
  
  Elektromagnetische velden kunnen dus invloed hebben op het lichaam, maar dat wil nog niet zeggen dat ze ook een effect hebben op de gezondheid. 
  
  Met andere woorden: er is een natuurkundig effect. Dat er een natuurkundig effect is wil niet zeggen dat het ook leidt tot een gezondheidseffect. 
  
  Zie hiervoor ook de vraag “Wat is het effect op de gezondheid?” 
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Wat is het effect op de gezondheid?

   Omdat de invloed op het lichaam afhangt van het soort velden, wordt onderscheid gemaakt tussen de effecten van extreemlaagfrequente velden en van radiofrequente velden. 
  
  - Extreemlaagfrequente velden (elektriciteitsvoorziening):
  Wetenschappelijk gezien zijn er twee aspecten aan de orde:
  1. het opwekken van elektrische stroom door extreem laagfrequente velden
  2. een verhoogde kans op leukemie bij kinderen die wonen in de buurt van hoogspanningslijnen. 
  
  1. Het opwekken van elektrische stroom
  Spieren reageren op elektrische stroompjes die door zenuwen worden doorgegeven. Ook informatie vanuit onze zintuigen, dus alles wat we horen, zien of voelen, wordt met behulp van elektrische stroompjes via de zenuwen naar het ruggenmerg of de hersenen doorgegeven. Elektrische en magnetische velden van de elektriciteitsvoorziening kunnen ook elektrische stroompjes in het lichaam opwekken. In de huis- en kantoorsituatie zijn de velden dusdanig zwak en daarmee ook die stroompjes zo klein, dat ze geen storende invloed hebben. 
  
  Onderzoek heeft aangetoond dat sterke velden merkbare effecten kunnen veroorzaken. Het netvlies in het oog is bijzonder gevoelig voor elektrische prikkels; de door sterke velden opgewekte stromen kunnen ervoor zorgen dat iemand lichtflitsen waarneemt die er in werkelijkheid niet zijn. Dit is niet schadelijk, maar kan tot schrikreacties leiden. Deze sterke velden kunnen in bepaalde beroepssituaties voorkomen (bijvoorbeeld industrie). Bij extreem sterke velden kunnen ook spiersamentrekkingen optreden. Deze velden komen zelfs in de zware industrie niet voor op plaatsen waar werknemers kunnen verblijven. 
  
  Om mensen te beschermen tegen de effecten van sterke opgewekte stromen worden blootstellingslimieten gehanteerd. 
  
  2. een verhoogde kans op leukemie bij kinderen die wonen in de buurt van hoogspanningslijnen
  Er zijn vanuit epidemiologische onderzoeken aanwijzingen voor een zwakke statistische relatie tussen het wonen nabij bovengrondse hoogspanningslijnen en een verhoogde kans op het ontstaan van leukemie bij kinderen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat de verhoogde kans op leukemie veroorzaakt wordt door de magneetvelden van de hoogspanningslijnen. 
  
  Deze aanwijzingen (voor een statistische relatie) zijn aanleiding geweest voor het Ministerie van VROM om het voorzorgprincipe toe te passen in zijn beleidsadvies ten aanzien van hoogspanningslijnen. Daarbij gaat het ministerie, lettende op de wetenschappelijke onderzoeken, vooralsnog ervan uit dat de magnetische velden van hoogspanningslijnen verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor de bovengenoemde statistische relaties. 
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding. 
  
  - Radiofrequente velden (GSM/UMTS e.d.): opwekken van warmte
  Radiofrequente velden kunnen warmte opwekken in het lichaam. Het lichaam is in het algemeen goed in staat om die warmte af te voeren: bij intensief sporten neemt de temperatuur van het lichaam bijvoorbeeld ook toe. 
  
  Sommige organen zijn wat gevoeliger voor een plaatselijke opwarming. Typische voorbeelden van dergelijke temperatuurgevoelige organen zijn de ogen en de testikels. Als de temperatuur in het oog te hoog wordt, dan kunnen oogeiwitten gaan stollen waardoor grauwe staar kan ontstaan (cataract). Als de temperatuur in de testikels te hoog wordt, dan kan dat aanleiding geven tot een verminderde vruchtbaarheid. 
  
  Om mensen te beschermen tegen deze warmtegebonden effecten, worden blootstellingslimieten gehanteerd. 
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .
  

• Kan ik ziek worden van een zendmast bij mij in de buurt?

  Op basis van ruim 9000 wetenschappelijke onderzoeken concludeert onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat het niet waarschijnlijk is dat elektromagnetische velden in de woon- en werkomgeving gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Sterke velden kunnen wel schadelijk zijn; om deze schadelijke invloed te voorkomen moet de veldsterkte beneden bepaalde blootstellingslimieten blijven.
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Zijn elektromagnetische velden van een mobiele telefoon gevaarlijk voor kinderen?

  Op basis van ruim 9000 wetenschappelijke onderzoeken concludeert onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat het niet waarschijnlijk is dat elektromagnetische velden in de woon- en werkomgeving gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Sterke velden kunnen wel schadelijk zijn; om deze schadelijke invloed te voorkomen moet de veldsterkte beneden bepaalde blootstellingslimieten blijven.
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Is er iets bekend over verschillen in invloed van elektromagnetische velden op mannen, vrouwen of kinderen?

  Er zijn lichamelijke verschillen tussen mannen vrouwen en kinderen. Deze zijn er zowel in lichaamsbouw als in de werking van het lichaam. Eventuele invloed van bijvoorbeeld sterke elektromagnetische velden in arbeidssituaties kan daarmee verschillen voor mannen en vrouwen.
  .

• Kan ik last van concentratieproblemen, hoofdpijn of duizeligheid krijgen van elektromagnetische velden?

  Het resultaat van de wetenschappelijke onderzoeken geeft geen aanwijzingen dat elektromagnetische velden van bijvoorbeeld antennes voor mobiele telefonie concentratieproblemen, hoofdpijn of duizeligheid veroorzaken. Wel is het zo dat bezorgdheid over bijvoorbeeld de effecten van antennes bij mensen kan leiden tot chronische stress en allerlei aspecifieke echte gezondheidsklachten, zoals concentratieproblemen en hoofdpijn.
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Hebben elektromagnetische velden invloed op de testikels/vruchtbaarheid?

  Het resultaat van de wetenschappelijke onderzoeken geeft geen aanwijzingen dat elektromagnetische velden van bijvoorbeeld antennes voor mobiele telefonie invloed hebben op de vruchtbaarheid. 
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Ik woon naast/boven een transformatiehuisje. Is dat gevaarlijk voor mijn gezondheid?

  Er zijn geen wetenschappelijke aanwijzingen dat magnetische velden van transformatorhuisjes gevaarlijk zijn voor de gezondheid.
  
  Er zijn vanuit epidemiologische onderzoeken aanwijzingen voor een zwakke statistische relatie tussen het wonen bij bovengrondse hoogspanningslijnen en een verhoogde kans op het ontstaan van leukemie bij kinderen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat de verhoogde kans op leukemie wordt veroorzaakt door de magneetvelden van de hoogspanningslijnen.
  Transformatorhuisjes vormen weliswaar een andere bron van magnetische velden, maar omdat er geen oorzakelijk verband is gevonden tussen magnetische velden en leukemie bij kinderen, kunnen de aanwijzingen voor hoogspanningslijnen niet worden doorvertaald naar transformatorhuisjes of andere bronnen van magnetische velden.
  
  Rond het onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Veroorzaakt een transformatorhuisje ook elektromagnetische velden?

  Ja. Transformatorhuisjes staan meestal dicht bij woningen of zijn soms tegen woningen aangebouwd. In een transformatorhuisje wordt de door kabels aangevoerde elektriciteit (meestal met een spanning van 10.000 Volt) omgezet naar 230 Volt, de spanning die op de stopcontacten staat.
  
  Het elektrische veld in het transformatorhuisje wordt grotendeels door de muren van het huisje afgeschermd. Voor het magnetische veld is dat niet het geval.
  .

• Kunnen mensen overgevoelig zijn voor elektromagnetische velden?

  Er zijn mensen die aangeven dat zij overgevoelig zijn voor bepaalde elektromagnetische velden.
  Wetenschappelijke onderzoeken hebben tot nu toe geen bewijzen geleverd van een samenhang tussen blootstelling aan elektromagnetische velden en dergelijke reacties.
  Het Kennisplatform EMV gaat de wetenschappelijke literatuur die met betrekking tot het onderwerp ‘elektrogevoeligheid’ is verschenen, bestuderen en in een kennisbericht samenvatten en beoordelen.
  
  Over dit onderwerp is een kennisbericht in voorbereiding.
  .

• Ik woon vlakbij een hoogspanningslijn en vlakbij een snelweg. Fijn stof samen met elektrische velden is dat niet extra gevaarlijk?

  Voor zover nu bekend versterken bovengrondse hoogspanningslijnen de schadelijke effecten van fijn stof niet. Hoogspanningslijnen kunnen fijn stof soms wel elektrisch opladen, maar dat is te weinig om het meer dan normaal aan longen, luchtwegen en de huid te laten 'plakken'.
  
  Het RIVM heeft hierover een rapport geschreven. Voor meer informatie: "Hoogspanningslijnen en fijn stof".
  .

• Kan een mens straling voelen? Kan een dier straling voelen?

  Ja, als magnetische velden van lage frequentie die met het elektriciteitsnet samenhangen sterk genoeg zijn, kunnen ze leiden tot onwillekeurige spiersamentrekkingen en tot het waarnemen van lichtflitsen in het oog. Daarnaast kunnen elektromagnetische velden van hoge frequentie, zoals gebruikt voor onder andere radio, televisie en mobiele telefonie, als deze sterk genoeg zijn, leiden tot opwarming van het lichaam. In die zin kunnen deze vragen met ja worden beantwoord, mits de velden voldoende sterk zijn. Echter, in Europa zijn blootstellingslimieten overeengekomen om burgers en werknemers te beschermen tegen schadelijke gezondheidseffecten van EMV. Onder deze limieten treden de genoemde effecten niet op. Uit wetenschappelijk onderzoek is tot nu toe gebleken dat magnetische en elektromagnetische velden met een veldsterkte onder de Europese blootstellingslimieten door mensen niet kunnen worden gevoeld. 
  
  Verder heeft de mens zintuigen waarmee de aanwezigheid van elektromagnetische velden met nog hogere frequenties kan ervaren. Denk daarbij aan de ogen en de in de huid gelegen warmte-koude receptoren. Daarmee kunnen bijvoorbeeld de ultraviolette straling, zichtbaar licht en infrarode straling (warmte-straling) direct dan wel indirect worden ervaren.
  Mogelijk dat trekvogels zich op het aardmagnetische veld oriënteren en daarvoor ook een ‘zintuig’ hebben. Andere dieren, zoals bijen, duiven en vleermuizen, vertonen ander gedrag als ze aan magnetische of elektromagnetische velden worden blootgesteld.
  .