Wat zegt de wetenschap over elektromagnetische velden van mobiele telefoons en gezondheid?

Om te voorkomen dat mensen aan te sterke elektromagnetische velden worden blootgesteld, zijn er blootstellingslimieten. Alle mobiele telefoons, antennes en zendmasten moeten aan veiligheidseisen (productnormen) voldoen voordat ze in Nederland verkocht of gebruikt worden. Een blootstellingslimiet geeft bijvoorbeeld aan hoe sterk een elektromagnetisch veld van een apparaat maximaal mag zijn. In die blootstellingslimieten zit een veiligheidsmarge.

Elektromagnetische velden die sterker zijn dan de blootstellingslimieten kunnen lichaamsdelen opwarmen. Bij hoge blootstelling kan overmatige opwarming leiden tot schade aan het oog (bijvoorbeeld staar), uitdroging en hittestress. Apparaten die in Europa worden verkocht mogen daarom geen velden produceren die deze blootstellingslimieten overschrijden.

Bij blootstelling aan elektromagnetische velden die zwakker zijn dan de blootstellingslimieten is in wetenschappelijk onderzoek geen bewijs gevonden voor mogelijke gezondheidseffecten. In die onderzoeken is gekeken naar het mogelijk ontstaan van hersentumoren en schade aan het DNA. Ook is gekeken naar mogelijke effecten op zintuigen, hersenen, het zenuwstelsel, hart en bloedvaten, hormonen, het afweersysteem, de vruchtbaarheid en effecten tijdens de zwangerschap.

In 2020 heeft de Gezondheidsraad een advies over 5G en gezondheid uitgebracht. De raad keek naar de samenhang van blootstelling aan elektromagnetische velden van frequenties voor 5G en de potentie om de gezondheid te schaden. De raad concludeert dat een samenhang tussen gezondheidsschade en blootstelling aan 5G-frequenties niet is aangetoond en ook niet waarschijnlijk is. Meer informatie over dit advies staat in de eerste indruk van het Kennisplatform.

In onderzoek zijn wel aanwijzingen gevonden voor een verhoogde kans op twee soorten hersentumoren, bij veel en lang gebruik van een mobiele telefoon. De betekenis van deze aanwijzingen is nog niet duidelijk. Het International Agency for Research on Cancer (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sluit niet uit dat de aanwijzingen het gevolg zijn van toeval, vertekening of andere oorzaken. Door deze onduidelijkheid heeft het IARC de radiofrequente elektromagnetische velden beoordeeld als "mogelijk kankerverwekkend bij mensen".

Sinds deze beoordeling door IARC is er meer onderzoek gedaan naar de elektromagnetische velden van mobiele telefoons. Zo is in 2012 het COSMOS-onderzoek gestart. Dit onderzoek duurt 20 tot 30 jaar en volgt de gezondheid van circa 290.000 mensen in Europa. Een uitkomst van dit onderzoek is dat mensen die hun mobiele telefoon veel gebruiken geen hoger risico op hersentumoren lopen dan mensen die jun mobiele telefoon veel minder gebruiken.

Het is niet uitgesloten dat in de toekomst gezondheidseffecten worden gevonden bij blootstelling aan elektromagnetische velden onder de blootstellingslimieten. Dat zou bijvoorbeeld uit het COSMOS-onderzoek kunnen komen.
Wel staat vast dat in de loop van de tijd de zendsignalen van mobiele telefoons minder sterk zijn geworden. Ook gebruiken mensen hun mobiele telefoon nu anders dan vroeger: meer in de hand, minder tegen het oor. Daardoor is de blootstelling aan elektromagnetische velden van telefoons in de loop der jaren veranderd.

• Conclusies van wetenschappelijke adviesorganen over mobiele telefoons en zendmasten
• Wordt er in Nederland nog onderzoek gedaan naar effecten van straling van mobiele telefoons?
• Onderzoek naar mobiele telefoons en kanker
• Onderzoek naar andere gezondheidseffecten van mobiele telefoons
• Het verschil tussen biologische effecten en gezondheidseffecten
• Elektrogevoeligheid